Vaznli tovar sanog'i: tarozi, tara va qadoq vazni

Guruch, un, shakar, go'sht, pishloq, mevalar: bularning ko'pi donaga emas, vaznga sanaladi. Bunday tovarning sanoqi boshqacha: tarozi aniqligi, idish og'irligi, qadoq vazni, hatto namlik ham natijaga ta'sir qiladi. Dasturda «498 kg», javonda esa «505 kg» chiqsa, bu kamomadmi yoki shunchaki tortish usuli farqimi? Quyida vaznli tovar sanog'ini qanday o'tkazish kerakligini ko'rib chiqamiz.

Vazn bo'yicha sanoqning o'ziga xosligi

Donali tovarni sanashda xato kam: bitta quti — bitta quti. Vaznda esa har bir qadam xato manbai bo'lishi mumkin. Asosiy xavflar quyidagilar:

• brutto va netto aralashishi: idish yoki qop bilan tortilgan vazn sof tovar vazni sifatida yozilishi;
• tara og'irligi bir xil emas: yashiklar eskirgan, ho'l, ustiga loy yoki chang yopishgan bo'lishi mumkin;
• tarozi noto'g'ri sozlangan yoki tekis joyda turmagan;
• o'lchov birligi aralashadi: dasturda kilogramm, javonda qop yoki quti.

Brutto, tara, netto

Asosiy formula: netto = brutto − tara. Brutto — idish bilan tortilgan vazn, tara — bo'sh idish yoki qadoq vazni, netto — sof tovar.

Tarani har safar hisoblash shart emas. Odatda bo'sh idishlardan namuna tanlanadi: 10 ta yashikni tortib, o'rtacha olinadi. Tara yashiklar bir xil bo'lsa, shu o'rtacha qiymat hamma uchun ishlatiladi.

Shartli misol. Omborda 24 ta yashik kartoshka bor. Hammasi birga tortilganda brutto 541 kg chiqdi. 10 ta bo'sh yashik tortildi: o'rtacha 1,8 kg. Jami tara 24 × 1,8 = 43,2 kg. Netto 541 − 43,2 = 497,8 kg, taxminan 498 kg. Dasturda 505 kg bo'lsa, farq 7 kg, ya'ni taxminan 1,4 foiz.

Sanoq tartibi

1. Tarozini tekshiring. Tekis joyga qo'ying, nolni sozlang, nazorat yukini (agar bo'lsa) torting. Tarozi tekshiruvini sanoq boshlanishidan oldin qiling, oxirida emas.
2. Bir xil o'lchov birligini tanlang. Dastur kilogrammda yuritsa, kilogrammda sanang. Qadoqli tovarda esa avval qadoqlarni sanash, keyin ularning soni × bir qadoq vazni qilib hisoblash osonroq.
3. Brutto va tarani alohida yozing. Varaqda uchta ustun: brutto, tara, netto.
4. Qadoqli tovarni alohida ko'ring. Agar har bir quti qadoqda «1 kg» yoki «5 kg» deb yozilgan bo'lsa, qutilarni sanang, tortish shart emas. Tortishni ochilgan va vaznli (sochma) tovar uchun qoldiring.
5. Qiymatni o'sha zahotiyoq yozing. Tarozi ekranidagi raqamni xotirada saqlamang.

Qadoqli va ochilgan qoplar bir joyda turganda hisob shunday olib boriladi. Shartli misol: shakar 50 kg li qoplarda, yopiq qoplar 38 ta, ochilgan bitta qop tortilganda 23,4 kg chiqdi. Jami: 38 × 50 = 1 900 kg, yana 23,4 kg, ya'ni 1 923,4 kg. Yopiq qoplarni tortish shart emas, chunki qadoqdagi vaznga ishonish mumkin. Ammo bir-ikki qopni tanlab tortib ko'rish ortiqcha bo'lmaydi: qadoq vazni haqiqatda yozilgan bilan mos kelishini bilib olasiz.

Farqni qanday izohlash

Vaznli tovarda kichik farq har doim bo'ladi: namlik, changlanish, tortish xatosi. Lekin bu farq qancha bo'lishi mumkinligi masalasini buxgalter va rahbar bilan oldindan kelishib oling. Tabiiy kamayish me'yorlari mahsulot turiga qarab farq qiladi va ularni tegishli mutaxassisdan aniqlash kerak. Sanoq jarayonida farqni hech qachon «yaxlitlab» ketmang: haqiqiy raqamni yozing, izoh esa keyin.

Yuqoridagi misolda 1,4 foizlik farq nima bilan izohlanadi? Ehtimol, kartoshka namligi yo'qolgan yoki o'tgan kunda bir necha kg ombordan chiqib, dasturga yozilmagan. Birinchi qadam — kunlik harakat jurnalini ko'rish, ikkinchisi — tarozi nazorat tekshiruvini takrorlash.

Odatiy xatolar

• Tarani hisobga olmaslik yoki bir yashikni tortib hammaga qo'llash.
• Har kuni boshqa tarozida tortish.
• Dasturda kilogramm, varaqda quti: o'lchov birliklarini aralashtirish.
• Ho'l yoki muzlagan idishni quruq idish kabi hisoblash.
• Ochilgan qopni «taxminan yarim qop» deb yozish.

Xulosa

Vaznli tovarning sanog'i brutto, tara va netto aniq ajratilganda ishonchli bo'ladi: namuna asosida o'rtacha tara, bitta tarozi, bitta o'lchov birligi va har qadamda yozuv. MahsulotUz vaznli tovarni ham partiya va muddat bilan alohida qatorga yozadi, natijani 1C yoki Excel qoldig'i bilan solishtirib, farqni tovar, partiya va muddat kesimida ko'rsatadi.