Vaznli tovar nega «kamayadi»: quriish, to'kilish va tortish xatosi

Dasturda 2 000 kg guruch bor, omborda sanaganda 1 986 kg chiqdi. Bu kamomadmi? Sochma va vaznli tovarda bunday farq deyarli har oy paydo bo'ladi. Ba'zi omborlarda hamma narsa «quriish» deb yoziladi va hech kim sababni qidirmaydi. Boshqalarida har bir gramm uchun omborchi javob beradi, garchi bu odil bo'lmasa ham. Ikkala yo'l ham noto'g'ri. Quyida vaznli tovar «kamayishi»ning sabablarini ajratish, jurnal yuritish va natijani buxgalter bilan kelishish haqida.

Beshta sabab

Vazn farqini bitta so'z bilan atash o'rniga, uni beshta toifaga bo'ling:

1. Quriish va namlik o'zgarishi: tovar havo bilan almashinadi, vazni biroz kamayadi yoki oshadi. Bu tovar turi va saqlash sharoitiga bog'liq.
2. To'kilish va qayta qadoqlash yo'qotishi: qopni ochganda, kovlashda, tarozi idishiga solganda mayda qismi to'kilib ketadi.
3. Tortish xatosi: tarozi sozlanmagan, tekis turmagan, idish og'irligi (tara) noto'g'ri olingan.
4. Hujjat xatosi: kilogramm va qop aralashgan, yaxlitlash noto'g'ri, tovar kodi yoki partiya adashgan.
5. Izohsiz qoldiq: yuqoridagilar bilan tushuntirib bo'lmaydigan qism. Bu qism «aybdor kim» emas, «sabab hali topilmagan» degan ma'noni bildiradi, lekin aynan u keyingi tekshiruvga loyiq.

Uchinchi va to'rtinchi sabablar «tabiiy kamayish» emas, ular tuzatiladigan xatolar. Ularni quriishga yuklab yuborish xatolarni yashirib qo'yadi.

Jurnal: har bir kamayishni yozing

Oddiy jadval kifoya: sana, tovar, partiya, kamayish (kg), sabab kodi, yozgan xodim. To'kilish bo'lsa, o'sha zahoti yoziladi: «qop yirtildi, taxminan 3 kg to'kildi». Quriish uchun esa oyiga bir marta nazorat tortishi o'tkaziladi: bir xil partiya bir xil tarozida tortiladi va oldingi natija bilan solishtiriladi.

Shartli misol. Bir oy davomida 2 000 kg guruch partiyasi saqlandi. Sanoqda 1 986 kg chiqdi: farq 14 kg, ya'ni 0,7 foiz (14 ÷ 2 000). Jurnal ko'rsatadi: to'kilish 3 kg (o'sha kuni yozilgan), tarozi nazorat tortishi 2 kg farq berdi, hujjatdagi yaxlitlash 1 kg. Jami izohlangan: 6 kg. Izohsiz qoldiq 14 − 6 = 8 kg, ya'ni 0,4 foiz. Endi hamma 14 kg ustida bahslashmaydi, faqat 8 kg qoldig'ini o'rganadi.

Kamayish ba'zan omborga kelmasdan oldin boshlanadi. Qabulda yetkazib beruvchining nakladnoyidagi vazn bilan o'z tarozingizdagi natija farq qilishi mumkin. Shartli misol: nakladnoyda 1 000 kg, qabulda tortganda 992 kg, farq 8 kg. Qabul paytida ikkala raqamni ham yozing va farqni o'sha kuni yetkazib beruvchi bilan hujjatlashtiring. Aks holda bu 8 kg keyinchalik omborning «quriishi» yoki «to'kilishi» bo'lib ko'rinadi.

Me'yor va kelishuv

Ayrim vaznli tovarlar uchun tabiiy kamayish me'yori belgilanishi mumkin. U borligi, qaysi tovarga tegishliligi va qanday hisoblanishi tovar turi hamda faoliyatingizga bog'liq. Buni buxgalter va mutaxassisdan aniqlang. O'zboshimchalik bilan «hammasi 1 foiz» deb belgilab qo'ymang.

Muhim farq: me'yor kamayishning faqat bir qismini qoplaydi. Me'yordan ortiq qismi esa alohida tahlil qilinadi, uni «quriish» deb yozib bo'lmaydi. Kamayishni hisobdan chiqarish tartibi va hujjatini ham buxgalter belgilaydi. Omborning vazifasi: yozilgan jurnal, nazorat tortish natijalari va sabab bo'yicha guruhlangan jadvalni taqdim etish.

Kamayishni qanday kamaytirish

Sababni topgach, eng arzon chora ko'pincha eng oddiyi bo'ladi:

• sochma tovarni yopiq idishda saqlang va tortish joyini ochiq javondan ajrating;
• qayta qadoqlash uchun alohida, yorug' va tekis joy tayinlang;
• tarozini har kuni ertalab nazorat yuki bilan tekshiring;
• idish og'irligini (tarani) bir xil idishlar bo'yicha o'rtacha oling;
• olingan miqdorni darrov yozing, kechgacha xotirada saqlamang;
• dasturda ham, varaqda ham bir xil o'lchov birligidan foydalaning.

Natijani tekshirish uchun keyingi oyda xuddi shu jadvalni qayta to'ldiring. To'kilish 3 kg dan 1 kg ga tushsa yoki izohsiz qoldiq kamaysa, choralar ishlayapti.

Xulosa

Vaznli tovar vazni kamayishi bitta narsa emas, besh xil sababning yig'indisi. Ularni ajratib jurnalga yozsangiz, tabiiy qismni va tuzatiladigan xatolarni alohida ko'rasiz, buxgalter bilan suhbat esa faktlarga tayanadi. MahsulotUz vaznli tovarni partiya va muddat bilan sanaydi, natijani 1C yoki Excel qoldig'i bilan solishtirib, farqni tovar va partiya kesimida ko'rsatadi: bu izohsiz qoldiqni topishning birinchi qadami.