Uzoq muddatli tovarda ham muddat bor: un, yorma va konserva

Un, yorma, makaron, shakar, konserva: ularning muddati bir yildan oshadi, shuning uchun «hali ko'p vaqt bor» degan ishonch paydo bo'ladi. Aynan shu ishonch tufayli bunday tovar yillab javonning burchagida yotadi. Sanoq paytida esa birdan ma'lum bo'ladi: qoplarning bir qismida muddat tugashiga uch hafta qolgan, uni shu muddatda sotib bo'lmaydi. Quyida uzoq muddatli tovarda muddatni nazorat qilishning oddiy qoidalari haqida.

Nega uzoq muddat ham xavfli

Uzoq muddatli tovar uchta sababga ko'ra e'tibordan chetda qoladi. Birinchisi: u sekin aylanadi, shuning uchun partiyalar bir-biriga ustma-ust yig'iladi. Ikkinchisi: qadoqlari bir xil ko'rinadi va muddat faqat yorliqning burchagida kichik shriftda yozilgan. Uchinchisi: muddat haqida odatda faqat qisqa muddatli tovar uchun gapiriladi, quruq ombor esa «xotirjam zona» deb hisoblanadi.

Yo'qotishning narxi esa katta. Bitta partiya ko'pincha butun paddon, ya'ni yuzlab qop yoki quti. Sut mahsulotining muddati o'tishi bitta kunlik zarar, un yoki yormaning bitta partiyasi esa bir oylik daromadni yeb qo'yishi mumkin.

Oylik tekshiruv

Qisqa muddatli tovar uchun kunlik yoki haftalik nazorat kerak. Uzoq muddatli tovarga esa oyiga bir marta yaxshi tekshiruv yetadi. Tartib shunday:

1. Oyning aniq bir kuni (masalan, birinchi dushanba) partiya bo'yicha qoldiq ro'yxati chiqariladi.
2. Ro'yxat muddat bo'yicha saralanadi.
3. Muddati belgilangan chegaradan kam qolgan partiyalar ajratiladi. Chegara shartli: masalan, 12 oylik tovar uchun 90 kun.
4. Bu partiyalar javondan topilib, yorliq bilan belgilanadi.
5. Savdo bo'limiga xabar beriladi, har bir partiya uchun javobgar tayinlanadi.

Chegara muddatga qarab farq qiladi. Uch oylik muddatli tovar uchun 90 kun juda kech, ikki yillik muddatli tovar uchun esa juda erta bo'lishi mumkin. Shuning uchun muddat svetoforidagi kabi chegarani umumiy muddatga nisbatan belgilang.

Ro'yxatdagi har bir partiya uchun keyingi qadam yoziladi. Variantlar odatda shunday: sotuvni tezlashtirish (boshqa mijozlarga taklif, chegirma), boshqa joyga ko'chirish, yetkazib beruvchi bilan shartnomada nazarda tutilgan bo'lsa, qaytarish yoki xaridni kamaytirish. Qaror savdo va xarid rahbarlari tomonidan qabul qilinadi, ombor esa faktlarni tayyorlaydi: partiya, qoldiq, muddat va oxirgi uch oylik chiqim.

Sotib ulguradimi: oddiy hisob

Sekin aylanadigan tovarda eng foydali savol: bu zaxira muddat tugashidan oldin sotib bo'linadimi? Formula oddiy: qoldiqni oylik sotuvga bo'ling, necha oyga yetishini bilasiz, keyin uni qolgan muddat bilan solishtiring.

Shartli misol. Omborda 25 kg li 600 qop un bor. Oylik sotuv o'rtacha 80 qop. 600 ÷ 80 = 7,5 oyga yetadi. Qolgan muddat 6 oy. 6 oyda 6 × 80 = 480 qop sotiladi, demak 600 − 480 = 120 qop sotilmay qolish xavfi ostida. Hisobda mavsumiy talabni ham hisobga oling: ba'zi tovarlarning sotuvi bayram oldidan oshadi, boshqa oylarda esa tushadi. O'rtacha oylik sotuv o'rniga oxirgi uch oyning haqiqiy chiqimini olish aniqroq natija beradi.

Bu hisob ko'rsatadi: bugunoq chegirma, boshqa joyga ko'chirish yoki yangi xaridni to'xtatish haqida o'ylash vaqti keldi. Olti oy keyin esa ancha kech bo'ladi.

Partiya bo'yicha joylash va qadoq holati

Uzoq muddatli tovarda ham asosiy qoida o'zgarmaydi: bir paddon yoki bir joyda bir partiya. Yangi partiya eskisining orqasiga yoki yoniga qo'yiladi, eskisi esa oldinda turadi. Yorliqda «gacha» sanasi oy va yil bilan katta shriftda yozilsin: qop yoki quti ustidagi kichik yozuvni uzoqdan o'qib bo'lmaydi.

Quruq omborda ham saqlash sharoiti yorliqdagi ko'rsatma bo'yicha bo'lishi kerak: namlik, harorat, yorug'lik. Uzoq saqlangan tovarda qadoq shikasti, namlik izi yoki boshqa shubhali belgilar uchrasa, tovarni ajrating va uni mas'ul mutaxassisga ko'rsating. Yaroqliligi haqidagi qarorni ombor xodimi emas, mutaxassis qabul qiladi.

Odatiy xatolar:

• «uzoq muddatli» tovarning partiyalari umuman ro'yxatda saralanmaydi;
• yangi partiya eskisining oldiga qo'yiladi, chunki yaqin va qulay;
• muddat faqat qopning yuqori burchagida qoladi, javon yorlig'ida yozilmaydi;
• sotuv sekinlashganini ko'rsa ham, xarid hajmi o'zgarmaydi.

Xulosa

Uzoq muddatli tovarda xavf sekin, lekin katta bo'ladi. Oylik tekshiruv, qoldiq va sotuvni solishtiruvchi oddiy hisob hamda partiya bo'yicha joylash uni boshqarishga yetadi. MahsulotUz sanoq paytida quruq zonani ham partiya va muddat bilan yozadi va muddati yaqin tovar ro'yxatini tayyorlab beradi, shuning uchun «xotirjam» burchakdagi xavf ham ko'rinadi.