Muddati yaqin tovarga chegirma: qancha berish oqlanadi

Dushanba kuni hisob ko'rsatdi: qatiqning bir partiyasidan 80 dona muddati tugaguncha sotilmay qolishi mumkin. Savdo bo'limi «chegirma qilamiz» deydi, xarid bo'limi «yetkazib beruvchiga qaytaramiz» deydi, buxgalter esa «hisobdan chiqaring, ish tugasin» deydi. Uch yo'lning narxi har xil, lekin ko'pincha hech kim hisoblamaydi va qaror kayfiyatga qarab qabul qilinadi. Quyida shartli hisob yordamida yo'llarni taqqoslash va chegirma chegarasini topish haqida.

Uch yo'l va ularning narxi

Muddati yaqin partiya uchun odatda uchta yo'l bor, to'rtinchisi esa ularga qo'shimcha:

• Chegirma bilan sotish: tushum kamayadi, lekin tovar ketadi. Qo'shimcha xarajat: e'lon, yig'ishdagi qo'shimcha ish.
• Yetkazib beruvchiga qaytarish: faqat shartnoma imkon bersa. Tushum shartnoma shartlariga bog'liq, transport va vaqt xarajati bor.
• Hisobdan chiqarish: tannarx to'liq yo'qoladi, ba'zan utilizatsiya xarajati ham qo'shiladi. Soliq va hisobdagi natijalarni buxgalter bilan kelishing.
• To'rtinchisi: boshqa mijoz yoki kanalga yo'naltirish, ya'ni muddat talabi pastroq do'konga berish.

Muhim eslatma: chegirma faqat muddati hali o'tmagan tovarga qo'llanadi. Muddati o'tgan tovar savdoga chiqarilmaydi, u ajratiladi va alohida tartib bo'yicha hal etiladi. Tovarning holati haqidagi qarorni mas'ul mutaxassis qabul qiladi.

Shartli hisob

Partiya: 200 dona qatiq, tannarx 6 000 so'm, odatiy narx 8 000 so'm. Muddatigacha 5 kun qolgan, kunlik sotuv 24 dona, shuning uchun 120 dona sotiladi, 80 dona xavf ostida. Xavf ostidagi qismning tannarxi 80 × 6 000 = 480 000 so'm. Taqqoslash faqat shu 80 dona uchun:

• A. Hech narsa qilmaslik, 80 dona hisobdan chiqadi. Yo'qotish 480 000 so'm, utilizatsiya xarajati bo'lsa, undan ham ko'p.
• B. 25 foiz chegirma, narx 6 000 so'm (tannarxga teng). Hammasi sotilsa, tushum 480 000, yo'qotish nolga yaqin.
• C. 40 foiz chegirma, narx 4 800 so'm. Hammasi sotilsa, tushum 384 000, yo'qotish 96 000 so'm.
• D. Qaytarish: yetkazib beruvchi tannarxning yarmini qoplasin deylik, 240 000 so'm, transport xarajati 60 000 so'm. Sof 180 000, yo'qotish 300 000 so'm.

Chegirma haqiqatan sotilsagina ishlaydi. Agar C variantda 80 dan faqat 50 dona sotilsa, tushum 50 × 4 800 = 240 000, yo'qotish 480 000 − 240 000 = 240 000 so'm. Bu A variantdan hamon ikki baravar kam. Xulosa: muqobil nol tushum bo'lganda, hatto tannarxdan past narx ham hisobdan chiqarishdan arzonroq bo'lishi mumkin.

Lekin narxni tannarxdan past qo'yishning hisobdagi va soliqdagi natijalari alohida masala, uni buxgalter bilan oldindan kelishing. Yana bir xavf: chegirma doimiy odatga aylansa, mijoz to'liq narxda olmay qo'yadi.

Qaror qoidasi muddatga bog'liq

Qaror vaqtini svetoforga bog'lang:

• Sariq, ya'ni xavf endi ko'rindi va vaqt bor: kichik chegirma yoki boshqa kanalga yo'naltirish. Katta chegirmaga shoshilmang.
• Qizil, ya'ni kunlar kam: katta chegirma yoki qaytarish, qaror shu hafta.
• Hisobdan chiqarish oxirgi variant bo'lsin va har safar sabab kodi bilan yozilsin.

Odatda erta berilgan kichik chegirma kech berilgan katta chegirmadan arzonga tushadi, chunki sotish uchun ko'proq kun qoladi.

Chegirma sotuvni qanchaga oshirishi oldindan noma'lum, shuning uchun uni sinab ko'ring. Birinchi kuni kichik chegirma qiling va sotuvni o'lchang. Shartli misol: kunlik sotuv 24 dan 32 donaga chiqdi. Shu tezlik saqlansa, 5 kunda 160 dona sotiladi va xavf 80 dan 40 donaga tushadi. Natija kutilganiga yetmasa, ikkinchi kuni chegirmani oshiring yoki boshqa yo'lga o'ting. Har kunlik natijani yozib boring, shunda keyingi partiyada qaysi chegirma qancha ishlagani ma'lum bo'ladi. Qaror egalarini oldindan belgilang: savdo rahbari, ombor mudiri va xarid bo'limi.

Odatiy xatolar

• Qarorni oxirgi kunga qoldirish.
• Chegirmani butun partiyaga qo'llash, xavf ostidagi qismga emas.
• Chegirma e'lon qilib, omborchiga aytmaslik: FEFO ro'yxatida chegirmali partiya birinchi bo'lmaydi.
• Chegirmadan keyin natijani yozmaslik.
• Muddati o'tgan tovarni chegirma ro'yxatiga qo'shish.

Xulosa

Chegirma, qaytarish va hisobdan chiqarishni taqqoslash uchun uchta raqam kerak: xavf ostidagi miqdor, tannarx va kutilayotgan tushum. MahsulotUz sanoqda muddati yaqin va o'tgan tovar ro'yxatini tayyorlaydi, FEFO bo'yicha xulosa beradi. Qaror qabul qilish, ya'ni chegirma, qaytarish yoki hisobdan chiqarish masalasi esa sizning yoki komissiyangiz zimmasida qoladi.